philippines – Page 2

Mga Alon ng Kalungkutan

Raw materials retrieved from my 2019 tweets. Re-worked and then submitted in the Mountain Beacon facebook page. Perhaps, they will be used again as content in my stories of loneliness, anxieties and dreads. After all, my heart became at ease as soon as I put them all on paper.

Tiong Bahru, August 2022

“Hindi na yata ako makakahanap. Napaglipasan na ako.”

And I felt that loneliness na wala na siyang magiging life partner.
He will be like me.

A voice inside me asks,
“Baka pwede ako? We can try, at least.”

HK Airport Confessions, 2019

There was a wave of loneliness earlier today.

Little waves came when I saw my luggage exceeding 2kg from the enforced carry-on. I kind of willingly surrender some of my clothes to the bin, and put all the luxurious soaps hoarded inside my purse. Tried removing things here and there.

A medium wave came when I saw a yuppie couple before the immigration gate, hugging and talking in their mother tongue, and the guy stayed while the girl rolled her luggage and walked away. It sucks that you are the one making the departure.

The huge one came when I entered the airport rails to the boarding gates, when these old Lolas and Lolos seated inside and merrily talking, in a language I cannot comprehend (even via context clues!).

I was wondering, why do I keep on leaving..? I mean before, whenever I leave, I feel excited or light and happy. But then again I thought, what about those being left? What if… I become part of the other side — the woman who stays and waits?

I realized, we need to treasure every “now” that we hold in our hands. We have to be brave in unfolding ourselves, and drop those inhibitions. So that when they leave, we don’t regret. Or…

We regret less, and we wait more.

BGC High Street at 3AM

They say that loneliness comes in waves. A variety of sizes, a plethora of sounds. Sometimes, it appears as a ripple. Like a little crystal between the toes, being playful. In rare instances, they come in huge waves, like you are in a little kayak in the middle of the sea.

As I was walking the city at 3AM, the little ripples came knocking at my senses. It started to build up, and when I opened the door — the huge wave surprised me. I felt like I was drowning, but my feet kept walking on the concrete. I was haunted. My doubts and fears… those anxieties that you thought you never could have…

The heart started to beat fast, the chest started to heave sighs, the sight started to blur.
Little did I know, I was crying.

I talked to God. And I whispered this deepest fear at the moment… On what to do next, do I take it logically, should I be analytical on things and such. But there’s no answer. All I did was cry and sigh and walk. I think I was like a soldier becoming tired of getting through the day. Heck, tired of getting through life. And yet, I remembered Lolo’s story:

In waves, one must learn total surrender, and the art of dance.

And so I danced with the waves coming and going. Suddenly, all of it just melted away. Like the battle of storm clouds finally ended, and the waves became little ripples again. But this time, they are subtle and at peace.

My heart became at ease.

2nd Pasig Writers Workshop Closing Address

I was not able to deliver it at the second day due to the challenges: People are dropping by only for a short while, or photojournals are being pushed first, or panelists trying to leave the workshop as soon as we ended the deliberations proper.

The resolution proposed: Publish this as part of a Newsletter for Scholastic Organizations and for other consumption.

Sa mga fellows ngayong taon, pagbati! Kayo ang naging saksi kung paano gusto naming mga 2024 fellows mangyari ang isang workshop. Nakikita ninyo ang iba’t ibang serye ng pagpapadaloy, ang pagsagwan ng iba’t-ibang kwento, samu’t saring pagkakatagpi ng mga buntung-hininga, at mga ngiting nagsasama-sama.

Batid natin na may mga reunion nang naganap sa inyo, pero mas marami pa rin ang bagito. Sa 89 kataong nagpasa ngayong taon, pinili kayo ng komite hindi lamang dahil may malaking potensyal ang akda, kundi dahil may kakayahan kayong kumarga ng isang malaking misyon: maging Adhika ng Giting sa Obra at Sining ng Pasig. Sabi nga ni Yasmien ng RTU-KAMFIL, “Miss Ella, takam na takam kami sa workshop. Ang meron kasi sa amin, puro seminar, puro mula sa speaker, hindi nasisipat ang ambag naming mga kwento.” Mula sa sumbong niyang iyon, mas nagiging buo ang kagustuhang tugunan ito sa pamamagitan ng AGOS ng Pasig. Na sana, maging mas aktibo ang palihan at palitan ng kuru-kuro sa pagkatha, at maging mas accessible ito sa mismong mga kababayan natin, hindi lamang nakapaloob sa mga State University at sa mga pribadong organisasyon. Ilapat natin ang de-kalidad na palihan para sa masa.

Sa kabila ng maraming pagbabago sa mga asignatura sa eskwelahan, at mataas na krisis ng pagbabasa at pagkatha, salihan pa ng pagsasa-pribado ng ibang mga karapat-dapat na pampublikong espasyo, binuo ang grupong ito na handang sumuong at sumagwan sa mga alon na tila mahirap labanan kapag ika’y nag-iisa. We must call the institutions of our city to help: Magpakilala sa mga barangay, sa mga paaralan, at sa mga ahensya ng ating pamahalaan. Sa kapatiran, pwede tayong magbigay ng lakas at inspirasyon sa mga natutuyong batis sa mga sulok, at idugtong ito sa kalakhang katubigan ng mga magagandang katha na buhuhay sa ating tila natutulog at mala-robot na pagkatao ng ating lungsod. I imagine ourselves boarding a newer version of Bapor Tabo (from Noli Me Tangere), handang dumaloy sa kalakhang Ilog Pasig, nagpapalaganap ng kagandahan ng mga kwentong sariling atin, habang naglilinis ng mga waterlily sa gedli! Haha, charing!

Ang aking munting pakiusap sa mga 2025 fellows ay maging handang tumulong sa anumang paraan: maging susunod na workshop director, o maging coordinator sa iba’t ibang publikasyon, o kahit maging munting sagwan sa aming AGOS Creatives. Bawat ambag, mahalaga. Huwag mahihiyang tumulong sa anuma’t anumang pagkakataon. Mas kailangan namin ito lalo na ngayong gusto nating umugong ang ating panawagan na ipaabot sa masa ang ating adhika.

Mula sa inyong Pangulo, tara tena! Tayong lahat ay magsama-sama sa pagkilos. Padayon sa Pagpapadaloy! Mabuhay ang Adhika ng Giting sa Obra at Sining ng Pasig!

Pormularyo at Poetika

Noong nakaraang Pasko, nagkita-kita ang mga magkakapatid na Betos para sa isang munting salu-salo, at para ipakilala ng bunsong kapatid ang kanyang kasintahan sa amin. First time naming makikita ang dalaga. At sa aming limang magkakapatid, apat kaming nagkita-kita para sa hapunan at hapag-kwentuhan. Dalawa sa amin ay umuwi pa galing abroad (Si Kuya galing Germany, si Kiteh galing Japan).

Kasama ng mga pag-update sa kani-kaniyang buhay ay nabanggit ang kwento ng mga magulang: kung kumusta na ba sila ngayong lahat ng kanilang mga supling ay tuluyan nang lumikas sa malungkot na family home; usapang diaspora, kung sino sa aming natitirang dalawang magkapatid ang mananatili sa Pilipinas; at sa usaping paghahanda sa retirement, o pagkakasakit, o kung ito na ba ang aming magiging buhay sa mahabang mga taon. Hanggang sa naisama sa huntahan ang usapin ng mga magkakaibang antas ng gitnang uri: kung saan na ba kami nabibilang, kung kami man ay malayo na sa kinagisnang iskolar ng bayan (tatlo sa limang magkakapatid ay nag-kolehiyo sa pampublikong Pamantasan), at kung kami ba ay manantiling mulat at ang adhika ay pang-masa at lapat sa lupa.

Nalungkot ang bunsong kapatid.

“Ate, tibak man ako noon, pero anong magagawa nating mga nilalamon na ng Corporate? We need to grind, because we need to live. Malungkot nga lang kasi, after all those years from student activism, I am slowly becoming the one I have sworn to hate.”

Naisip ko, ganun ba kaliit ang mundo ng gitnang uri? Malawig ito, at may mga tao at pamilyang may mas “aware” sa mga access na natatamo nila bilang may-kaya. Humupa ang lungkot nang masabi ko sa kanya na kailangan lang niyang maging malapit sa mga kaibigan na nakakaramdam ng parehong dilemma.

“Katulad ng friend mo na nag-shift, tignan mo, gina-grind din niya ang isang karera na taliwas sa grinadweyt mo.” Ang naturang kaibigan ni JB (palayaw naming sa bunsong kapatid), ay may condo sa BGC, nag-aaral sa UP ng ibang kurso. Nabanggit ko rin na kailangan niya lang ng community as “accountability buddy” o magiging tanggulan mo sa iyong personal na ideolohiya at bahagi ng iyong moral compass kung ang puso mo ay nalalayo na sa pagmamahal mo sa bayan.

Natawa rin ako sa sarili dahil marami akong naging adhika nang ako ay magsimula as Banker sa malaking korporasyon: nariyan ang Pinoy Reads Pinoy Books (PRPB) na nagpo-promote ng diwa ng pagbabasa at pagbu-book review bilang pagsasanay sa pagbabasa nang may pagsusuri; at may isang writer’s group na nabuo mula sa 2024 Citywide Workshop— ang AGOS ng PASIG. Bumalik kami sa balitaktakan ng gitnang uri at ang pagiging malaking seksyon ito ng socio-economic class, at nailapag ko sa mga kapatid na gusto ko kumatha ng isang kwento ng dalawang binatang magkaibigan na nagkabaligtad ang kanilang mga paniniwala dahil sa mga danas nila sa magkaibang baitang ng pagiging gitnang uri.

Ginamit ko ang Barangay Pineda at Barangay Kapitolyo ng Pasig bilang setting ng aking akda. Kasabay ng paahon at pababang mga kalsada ng dalawang pamayanan ay nagamit ko rin ito bilang isang metro (or metric) kung paano nagkakaiba ang sensibilidad sa pagpapalaki ng pamilya at kinagisnang kabataan kahit sa kwento, ang dalawang karakter ay parehong nag-aral sa iisang Elementary School. Magandang mekanismo ng diskurso ang topograpiya ng umaalong lugar, at pwede rin itong iangkla ang pagkakaintindi ng mga tao sa napapanahong paksa ng troll farms at disinformation campaign.

Sana lamang ay nabigyan ko ng hustisya ang sentimiyento ng aking bunsong kapatid sa pamamagitan ng pagkatha nitong maikling kwento.

Deadline

00:01 PHT, #TheBank MPR Flr 8

Hours ticked as fast as my fingers tapping the keyboard. My eyes were hovering over the number of tax lot breaks all throughout the first half of my day, while a simple glimpse on the phone that never stopped beeping with mail alerts, hours before the cut-off.

Just like New York Stock Exchange, hopeful workshoppers placed their bets on their craft, wishing to be part of this second citywide workshop.

And at the struck of midnight, I sent the last email response:

“Kaibigan, magwagi!

Ikaw ang pinakahuling nagpasa ng akda para sa ikalawang palihang panlungsod ng Pasig!

Mangyari po lamang na hintayin ang anunsyo kung kayo po ang isa sa mga napili na magiging fellow sa darating na 2nd Pasig Writers Workshop.”

Then at 00:01: a radio silence.

Paglagos, Papunta, Pabalik

Published in the Literary Tuesdays of Mountain Beacon

“Kuya, daan tayo sa mahiwagang portal! Ipapakita ko sa inyo…”

Isang napakahabang street, taliwas sa regular na bagtasan ng mga galing kyusi, ang Sta. Teresa De Avila. Ito ang aking mahiwagang shortcut mula sa condo papunta sa opisina ko sa BGC. Katapat ang ilog na naghahati sa dalawang lungsod: Ang Pasig kung saan ako naging batang yagit; at ang Makati kung saan ako minulat ng pag-aaral, ng nagtataasang mga gusali, at ng katotohanang sila ang kuta ng mga naghaharing-uri. Ang aking nakilalang Makati, na sa isang iglap ay biglang sinakop ng Taguig.

Katulad ng Ilog Pasig na natutuyo sa tag-init at sapilitang nilalamon ng putik, tila sapilitang nilulukob ang kinagisnang EMBO ng BGC. Tinatago ng mga naglilipanang gusali ang tunay na nagpapawis, makabayad lang ng overwhelming buwis na dapat ay para sa mga burgis. Paano pa ba makakatipid sa pasahe at gastusin kung sa ilang linggong paparating ay araw-araw nang papapasukin (sa opisina)? Minsan, gusto ko na lang tumalon sa ilog at magpaanod dahil ang buhay recently ay nakakapagod…

Pero heto ako, patuloy na lumalangoy sa mahiwagang portal mula sa opisina, pabalik sa bayang naging taal.

Bidyoke Sa Gedli

Pagkatapos ng PRPB Book Talakayan, sumama ako sa mga kaibigang dumalaw sa Silingan Coffee. Ang sabi-sabi, may kaunting pa-party ang mga may-ari. Dahil masyadong maaga kami dumating, nakita ko ang pagse-set up sa labas ng tindahan: laptop at speaker, mic, camera, mga mesa at upuan. Hindi pa fully ready, kaya naghapunan muna kami.

Pagbalik muli sa kapehan ay nakita namin ang kainitan ng kantahan ng mga kababaihan ng Silingan— mga nanay, lola, at ate; mga human rights advocate, trauma counselor at jounalist — mga babaeng naging kaibigan at kaanak ng mga biktima ng EJK. Lumapit sa amin ang isa at nag-anyaya na kami’y makikanta at makisayaw sa kakantahin nila sa bidyoke. Maya-maya lamang, siya’y nagsalaysay tungkol sa kanyang lalaking anak na pinaslang ng pulis; tila ang tingin sa kaniyang buhay ay walang saysay. Kahit masaya syang may lumipad sa Hague, bumuntung-hininga siya at sinabing, “Wala namang araw na hindi mabigat. At alam nating simula pa lang ito ng mahabang laban.” Pero biglang kumabig at nagsabing, “Ngayon, hinga muna at pagbigyan ang sarili. Mag-celebrate sa little win.”

Habang kinakanta nila ang Tatsulok, hindi ko mapigilang makikanta at isigaw ang “Hangga’t marami ang lugmok sa kahirapan, at ang hustisya ay para lang sa mayaman!” Batid ko, kasama ng sanlaksang kababaihang nakiki-jamming, na mahaba pa ang laban. Na kailangan nating mas maging matatag. Sa araw-araw, tapang ang ating tangan.

Tila bumulong muli ang tanong ng author sa pinanggalingang panayam, “Ella, hindi ka rin ba nasusugatan?” Kasabay ng biglang pag-alala ay ang aking paghawak sa mukhang tila nilamig ng minsanang hangin ng gabi.

Yun pala…
May mata nang tumubig.
May luha sa pisngi.

Booktokish: Snippets of Content Creator

Book Review of Gerald Gruezo’s Pinanganak Akong Bakla at ilan pang mga akda

Nakakabitin!

Tunay ngang patikim ang mga akda niya rito sa litol chapbook niya! Maraming salamat sa Akdang Pinoy dahil nanalo ako sa raffle nila, at plano ko sana itong ipa-raffle papunta sa ibang interesado ng kanyang mga akda, because sharing is caring! 😉

Limang titulo ang narito. Yung unang apat, kwentong buhay niya. Pagpapakilala niya, ganun. Catchy ang unang akda kasi andaming em dash— alam mong madaldal siya sa personal (with lots of social media channels, andami nga niyang nagiging engagement!). Isa pa, parang nakapagbasa ka rin ng blog entry sa Una at Ikaapat niyang entry sa libro. Yung ikaapat, sobrang conversational. Bigla kong naalala ang Unang Reglang kwento ni Beverly Wico Siy sa una niyang Koleksyon na It’s a Mens World. Ang galing lang.

As a geriatric millennial, I recommend the teenagers and younger GenZ demographic to try his works. Lalo na yung huli niyang entry dito na pinamagatang “Unang Kabanata”, kasi promising ang fiction. Pwedeng pocketbook na folklore, pwede ring tungkol sa mga kwentong bayan ng Quezon (kung saan siya lumaki). Sana masubukan nila basahin ang libro (kahit limitado ang kopya, baka naman may reprint ang Balangay in the future di ba?)

I also would like to commend Balangay Productions as the publisher kasi ang ganda ng kulay ng pabalat. Nakakahalina. Pati yung print ng font at ang edit ng mga gawa, malinis. #SanaAll aesthetics is life, charot. Kapag nag-reprint ito, wagi ang mga followers ni @geraldthebookworm for sure!

Kung Hindi Ako Banker, Ako Ay Writer

14 February 2025
16F Social Lounge #TheBank

Dear M—,

I saw these people and they seem to mock me at my introduction with this newest director in the office:

“Hi, I am Ella. And I am humbly bragging that I am the first woman that US onshore team hired in Managed Platforms Services — and still not moving about! If I am not a banker, I will be a writer — Shaping Pinoy Literary landscape, one story at a time.”

Masama kaya ang magkaroon ng ganoong klaseng vision sa mundong ginagalawan ko? Pasalamat nga sila hindi pa ako nagre-resign eh. I protect my work-life balance because I don’t want to be like them: working long hours and getting hungry, and for zero net benefit. Puyat ka na nga, surang-sura ka pa.

Goodness, I am even underpaid at this point! CPAs within my circle are the leads of professional diaspora and brain drain. Exploring Singapura, Malta, and Luxembourg! Those who stayed have other mouths to feed because they chose to have it so, and yet, they flourish in their respective family lives.

Bigla kong naiisip yung si Nase, the “Pinuno” behind the Ppop sensation. Way back before 2016, he went to UP and attended that Phil-Korean Friendship Summit, came out with a passion and a purpose: na sana, ang Pilipinas ay parang South Korea. Namamayagpag ang export ng sining at kultura, at nagiging source ng turismo ang bawat kanta.

Naisip ko, ganito rin ba ang naiisip nya nang sumubok sya sa auditions ng ShowBT? Habang nilalagari ang paghahanapbuhay bilang Corporate Slave at paghabol sa pangarap, paano siya lumapit sa mga kapamilya niya para lang maging dedicated sa kanyang craft? Pareho naman kaming may suntok sa buwan na purpose sa mundo ah! Hindi naman siguro masama yun. Gusto ko rin ang reach ni Bob Ong mismo! Si Bob Ong na malakas pa rin ang hatak sa mga mas batang henerasyon, ang humubog sa millenial generation sa pamamagitan ng pagkatha ng iba’t-ibang istilo ng pagkukwento.

“Shaping Pinoy Literary landscape, one story at a time.” May mga araw talaga na feeling ko hindi na ako meant dito sa workplace, pero I cannot afford to leave. If that guy has a family to go back to— I don’t. I honestly don’t. In a world where there is class A employee who can simply retire and be a stay-at-home wife, I cannot afford to fail. Heck, I cannot even afford to marry and have a kid! I am old to birth a son, too old to date men poorer than what I earn, and I am heaving in this long apocalypse of hyperinflated prices and a hyperventilate-inducing anxiety.

Gusto ko lang kumuda nang ganito kahaba para lang mawala na ang pagkaasar ko sa tingin ng mga tao sa akin na hindi naniniwala sa pagpapakilala ko sa tao. Kung ayaw nila maniwala, eh di hatdog sa kanila. Basta ako, may purpose na ako. Ito ang paraan ko ng pagbuo sa sarili ko at dahilan sa bawat pagbangon.

Radyo Core Memory

Noong elementary kami, pinagsulat kami ng tula sa schoolpaper tungkol sa diwa ng EDSA. Apat kaming gumawa ng korido na pinuno ng pagtutulad at metapora, tapos may dalawa pang additional entry na solong gawa. Nang maipasa yun ng teacher namin sa DZRH radio, naging segment pa ang aming likha na ibo-broadcast ng Sabado, alas-diyes ng gabi.

Mahirap ang recording pala. Paulit-ulit. Hindi namin alam ang magiging tunog namin sa airwaves. Kaya nang sinabi ng host na dapat may bigat ang pagbigkas at may alimpuyo, nailabas ko lahat ng hugot at practice ko sa sabayang pagbigkas. Nang marinig ng pamilya ko ang broadcast, nagulat din kami kasi parang tunog ng galit na umiiyak ang naitula ko. Hindi ko ni-recite ang tulang likha ko; tula sya ng kaklase kong hindi makakarating sa araw ng recording. Ika nga, backup vocal ako. Ang tula niya ay pagkukwento ng mass movement circa ’86, kung saan nag-krus ang mga manggagawa at mga sundalo na tila aso’t pusa, at may isang bathalang saksi na hindi mawari kung ito ay tutulong o hindi.

Ngayon, hindi na ako mahilig mag-radyo, kasi napakadaling access na ang spotify at youtube para sa mga video podcasts at tugtog. Natunaw na ang pagba-bonding sa radyo. Tila katulad na rin ito ng pagtunaw ng diwa ng People Power: nagkawatak-watak, naghati-hati, at ang Mama Mary sa EDSA corner Ortigas ay nakatunganga lang… at nananatiling saksi.

XLB

Published in the Literary Tuesdays of Mountain Beacon

Sa wakas, magkasama na tayo. Kasabay ng pagsikip ng Ongpin ay ang pagpasyal sa Cafe Mezzanine. Excited na akong matikman ang xiao long bao! Ako ang iyong Fire Tiger —matapang, malakas ang loob, at puno ng sigla. At ikaw ang aking Water Pig —kalma, mapagbigay, at mabait.

“Hindi pa rin ako makapaniwala na nandito ka na,” sabi ko, medyo matinis pa ang boses dahil sa labis na kilig. Noon, hanggang messenger lang ang usap, at hindi ko akalain na darating ang araw na magkakasama kita sa isang mesa. Ngumiti ka, kalmado ang mga mata. “Worth it lahat ng paghihintay,” sagot mo, habang hinahalo ang hot and sour soup.

Ilang sandali ng katahimikan—hindi dahil sa kawalan ng masasabi, kundi dahil sa lalim ng ating pagkakaintindihan. Ang apoy ko nasusupil ng malamig na tubig mo, at ang tubig mo ay pinapainit ng kasiglahan ko. Sa bawat kagat ng dumpling, sa bawat tinginan, batid natin ang dating layo ng distansya ay natunaw na—katulad ng mantikang bumabalot sa ating mga labi.