Pagpapatuloy

Nalulunod sa dami ng gulo ng mundo, kaya ko nilayasan ito ng isang linggo.
Pagbalik ko, hindi na naubos. Sa isang banda, may gustong ituloy. Sa kabila, may yumao.
Tila napapaligiran ako ng ingay at patay, at hindi ako pinagbibigyang tumulala at magnilay.

Sabi nila, kailangang ikaw mismo ang maglalaan ng sandali ng pagtunganga at pagtulala. Mga minsanang pagdinig sa paligid na patuloy ang kwento habang ikaw ay isang rebultong nakatanghod sa isang sansaglit na sana’y mas humaba, mas tumagal.

“Grabe naman yung gamot sa ospital, tatlong milyon.” Wala akong ipon, wala akong kakayarang magbayad nang ganon. Wala akong kakayahang tumigil sa pagbuno, sa pagkayod.

Kailan ba ako makakapagpahinga? Hanggang sa susunod bang pag-akyat sa bundok? Hanggang sa susunod na langoy? Or mas mabuti bang ipikit ang mata at diwa at itigil ang sariling mundo.

Bukas, panibagong trabaho, panibagong adhika, panibagong pagpapatuloy. Ito na lang ba ang dahilan ng pagbangon? O ito na talaga yun, ang inaasam kong maipamana sa kapwa-tao…?

Figuring Out the Logistics of Loss While Inside the Coffee Shop

As I wait for that last P2P bus going to the Bicol International Airport, I re-read my most recent blog about figuring our the logistics of loss. Here is a recap of sorts:

a. Kazakhstan is cancelled for 2026. I rechanneled the funds to a local travel with my family and for tanking another “Death Plan”

b. Taiwan alpine hike is at 50-50, meaning, I am still undecided on tanking the credit card bills for three months worth, just to take a difficult trail (because the body and mental health needed it)

c. I did the KiudKad – the last resort this week, to have a rest, to hike the mini-peak of Daldagon, to play mobile legends, to read novels and poems… and totally forgotten to ugly cry.

As of this moment, I do not have the capacity or the space to do the ugly dramas of grieving; I just received a message from Mama that the GSIS is yet requiring another document to submit when I get back to Manila. Another set of “burden of proof”, another subset of Remedial Law that I read in my younger years, another count of the two-to-three-weeks before them saying, “Mrs. Betos is entitled to the Surviving Spouse benefit. Please proceed to the Landbank Account Opening on the Pensioner’s Lounge.”

The last time I ugly cried was three years ago, when I was asked, “Why are you really here?” and my response was the tears of hope and a possibility of a parallel timeline of a Tax Accountant’s wife, disintegrated before my very eyes. Moreoften than then I think about things, and no matter how polished a death plan is, the life is indeed fleeting and I still feel like rushing on the moments when I should be still.

Does ugly crying become a personal tick box that I long to check, making sure that my sagacity is earned with emotional maturity?

What if I tell you, that I forgot to grieve the moment I left my eight-year-old American tourister in the middle of the Eminent luggage store in Taichung HSR, while rushing for the bullet train bound for Taipei?

Will I still be that person that you seek wisdom for?

Gatekeeper Ingga: Ang Huling Orasyon

This is the Young Adult short story submitted to the 2026 Amelia Lapena Bonifacio Writing Workshop of UP Diliman

Alas-singko ng hapon. Quinta Market.

Nakatitig si Mang Al-moslima sa mga pasamano kung saan naka-display ang mga lumang telepono. Ito ang kanyang bentahe dito sa palengke. Sakto at sabado, maraming namamalengke. Maraming magiging kustomer na maaaring mahikayat na bumili sa kanya ng mga vintage phones. May mga araw na kalakasan, may mga araw ring matumal ang bentahan. Ito ang kanyang hanapbuhay: ang bumili ng mga lumang telepono, bubutingtingin nang konti, at irereset ang setting para maibenta ito nang parang bago. At dahil ito ay mga vintage, maraming mga kabataan ang curious sa mga teleponong limitado ang app, o mga naghahanap ng mala-analog para hindi malulong sa social media.

Kasama nitong nagbabantay si Ingga, isang dalagita na mahilig sa gadget at sa computer. Marunong siyang magsetup ng gaming PC kahit luma ang mga piyesa nito. Magaling rin itong mag-unlock ng mga iPhone (na madalas nagiging request sa kanya ng mga ka-eskwela), at magbuild ng experimental OS sa kanyang lumang laptop para hindi madaling ma-hack. Madaling libangin ni Ingga ang sarili sa pagko-code.

Kahit ampon si Ingga ni Mang Al-moslima, itinuring niya rin itong tunay na anak.

“Mang Al, pa-reserve ako ng isang dosenang flip phone dito ah, gagawin kong burner phone!” Sigaw ni Ingga sa may-ari.

“Hay naku, hija, hindi yan libre ah. Ayan ka na naman sa pag-eksperimento mo!”

“Opo, magbabayad po ako. May ipon pa po ako rito. Kailangan ko lang ng maraming backup sa mga ginagawa kong configuration. Mabuti na at handa tayo.”

“Ha? May na-detect bang mga Dagitab ang laptop mo?”

Tinitigan ulit ni Ingga ang upcycled Dell laptop niya at nasa taskbar ang isang alert na may nakasulat na Dagitab Detected! Pagka-click niya rito, bumuklat ang interface na may red dot na nakatutok sa Muralla St. “Oo eh. Baka lumabas sa Intramuros ito at lalong delikado. May mga na-set up naman akong mga burner phone rito, pero kailangan ko pa rin ng reserba.”

“O sige, mag-iingat ka. Gamitin mo na rin yung reserba kong motor. Naka-park sa labas.”

Kumaripas ng takbo si Ingga nang dinugtungan ni Mang Al-moslima ang sigaw, “Huwag kalimutan ang lisensya at ang helmet!”

Bumiyahe si Ingga patungo sa Intramuros, at nag-alert ang kanyang smart watch. Ang red dot ay nasa Intendencia Ruins. Pagkadaan sa Magallanes Drive, napansin niya ang biglang pagdilim ng paligid. Pumarada sya sa malapit na bangko.

Sa kabilang dako, may isang empleyadong babae na naglalakad sa Muralla Street. Katatapos lang ng kanyang trabaho at inaasahan niyang maliwanag pa ang alas-sais, pero nagulat siya na parang bigla ang pagkagat ng gabi. Kailangan niyang magmadali umuwi, delikado kapag madilim.

Hindi niya alam kung ito ay guni-guni pero may naririnig siyang kakaibang mga ugong. Parang may dumadaloy na kuryente sa kalye. Sa kaliwa’t kanan, may mga naglabasan na mga anino at tumambad sa kanyang harapan. Lahat sila parang may wire sa mga mukha. Lahat naka-black suit, at saba’y-sabay na nagsabing, “Halika. Sumama ka sa amin. Sumama ka sa dilim.”

Napasigaw ito sa takot.

Pero nang marinig niya ang paulit-ulit na beep, nagitla sya. Tumigil ang mga Dagitab, tila nagmamatyag kung kanino galing ang tunog. Ang beep na ito ay walang iba kundi galing sa smart watch ni Ingga na handang lumaban sa mga ito.

Binuksan ni Ingga ang dalawang flip phone, naka-set na ang configuration. Kita sa screen ang Santelmo simulation: standby nang bigla niyang hinagis ito sa mga kalaban.

“Ate, takbo!” Ang sigaw niya sa magiging biktima ng mga Dagitab. Nang itong makalayo sa mga kalaban, pinindot niya ang kanyang smart watch at gamit ang bluetooth technology, nagbago ang nakasulat sa phone:

Santelmo simulation: Gate Open.

Bago namatay ang mga phone, lumabas ang malalaking bola ng apoy at kaliwa’t kanan na tinupok ang mga Dagitab. Unti-unti silang naaagnas hanggang sa itong naging maliliit na kristal. May isang tila tatakas sa engkwentro pero hindi ito hinayaan ni Ingga. Iniangat niya ang kanyang kanang braso at sumigaw ng, “Gate Open!” Lumabas ang water blast at naitumba niya ang huling Dagitab.

Ang mga natalong Dagitab ay naging mga maliliit na puting kristal na tila hugis kidlat. Nagkalat sila sa harap ng Intendencia Ruins, at unti-unting naging normal ang paligid. Totoo nga, madilim na sa bandang ito ng Muralla Street kapag alas sais ng gabi.

Inipon ni Ingga ang mga mga maliliit na kristal na ito, mga tinatawag nilang Kidlat. Kailangan niyang ibalik ang mga ito sa tindahan ni Mang Al-moslima. Kailangang ligtas ang mga Kidlat. Kailangan nilang ingatan. Kailangan nilang pag-aralan kung paano maibabalik sa dati ang mga ito. Dahil bago pa sila naging Kidlat, sila ay mga Dagitab. At bago pa sila maging Dagitab, sila’y mga tao rin. Napariwara. Nawala sa tamang landas. At nakianib sa inaakala nilang makakatulong sa kanilang pagginhawa.

Isang Gatekeeper si Ingga. Yun ang tawag sa mga katulad niyang may paranormal na kapangyarihan. Biniyayaan ng mga bathala, para talunin ang mga Dagitab at tumulong sa pagpapanatili ng kapayapaan sa kamaynilaan.

Mabuti at may mga reserba syang flip phone. Sa tulong ng kanyang talento sa computer coding at pag-build ng mga OS, nagagawa niyang magkaroon ng panibagong buhay at layunin ang mga lumang phone: maging artificial gates. Ito ang magiging bala niya kapag maraming Dagitab sa paligid at wala siyang kasamang kumalaban ng mga ito.

Isang Gatekeeper si Ingga. At kasama sa trabaho niya ang pagsara ng huling portal sa Intramuros.

Itinago niya ang mga Kidlat sa kanyang bag at nagsimulang maglakad pabalik sa paradahan ng motor. Kailangan na niya munang ibigay ang mga ito kay Mang Al-moslima, bago gawin ang huling misyon.

Alas-otso y medya ng gabi. Manila Cathedral.

Nakalock ang simbahan.

Tinitigan ni Ingga ang karangyaan ng malaking simbahan. Sinariwa ang paalala ng mga magulang. “Manatiling maging mabuti, makatao, at makatarungan.” Ito ang aral na kanyang isinasapuso at inaalala sa tuwing siya’y sasabak sa laban. Ito rin ang mga huling salita ng kanyang Ina’t Ama sa kanya bago nila isara ang portal sa mismong dambana nito at hindi na nakita.

Ang kwento ni Mang Al-moslima sa kanya, mahigit dalawa’t kalahating dekada na simula nang pumutok ang I Love You Virus. Kasabay nito mismo nagbukas ang mga portal na nasa pitong simabahan ng Intramuros. Habang nasisira ang karamihan sa mga computer at electronic gadget sa buong mundo, nagsimula na ring lumabas ang mga Dagitab – mga masasamang elemento na naghahasik ng lagim at sumasanib sa mga tao para sila ay dumami. Kapag mas masama ang tao, mas madaling maging Dagitab. Hindi maipaliwanag kung bakit nangyari ang ganitong kababalaghan, pero mahabang panahon na rin ang pakikidigma ng mga katulad ni Ingga para isa-isang isara ang mga portal na ito. “Mabilis lang ang mga taon, kaya’t mas magandang maisara agad ang lahat ng portal,” yan ang laging banggit ni Mang Al-moslima, na isa ring Gatekeeper. Sa pamamagitan ng kanyang grupo, naisara nila ang unang portal sa dating kinatitirikan ng Simabahan ng San Francisco noong panahon ng Digmaang Hapon.

Ang unang portal na nabanggit ni Mang Al-moslima ay sa mismong paaralan kung saan nag-aaral ngayon si Ingga. Grade 12 na siya ngayon sa Mapua. Pagkagraduate ng Senior High School, itutuloy nya ang tinahak mula sa STEM learning stream at kukuha ng kursong Computer Science. Maliban sa magagamit niya ang piniling larangan sa kanyang inaasam na karera, ginagamit na niya ang mga natutunan rito bilang Gatekeeper.

Grade 8 siya nang una niyang nalaman ang kanyang kapangyarihan. Isang araw pagkatapos ng kanyang klase sa high school, tinawag siya ni Mang Al-moslima at kinuwento ang kanyang kasaysayan: Siya ang tagapagmana ng kapangyarihan ni Aman Sinaya, ang diyos ng karagatan. Katulad niya, may mga likas na kapangyarihan din ang kanyang mga magulang. Ang kanyang ama, hawak ang biyaya ni Lihangin, kaya Gatekeeper ito ng Bagyo at Unos. Ang kanyang ina nama’y may biyaya ni Alunsina, at naging Gatekeeper ng Liwanag at Buhay. Noong anim na taon si Ingga, inihabilin siya ng kanyang mga magulang kay Mang Al-moslima, at sinabihan ang bata na makinig nang mabuti sa matanda. Maging mabait bilang anak-anakan, at bilang estudyante.

At ito ngang kung kailan sya nasa high school, tinuro sa kanya ang misyon ng isang Gatekeeper. Isang araw, naitanong ni Ingga kung nasaan ang mga kasama ni Mang Al. Malulungkot ang mga mata ng matanda nang itinapat niyang ang mga gatekeeper ay kinukuha ng mga Bathaluman kapag tapos na ang kanilang misyon. Ika nya, maaaring ikawala ng iyong sarili ang labis na pagbubukas ng paranormal na kapangyarihan.

At ito ang maaaring nangyari sa kanyang ama’t ina. Hindi tukoy kung nasaan ang kanilang mga katawan: kung nahigop kasabay ng pagsara ng portal ng Manila Cathedral, o baka na-overuse ng Gate at sila ay naging mga espiritu — mga naging ganap na alagad ng mga Diyos.

Bumulong siya ng isang dasal sa mga magulang na tulungan siya sa pagsasara ng huling portal.

Tumunog ang kanyang smart watch. New message from Hikari. Mukhang hinahanap na siya ng kanyang ate Hikari, isa ring Gatekeeper. Naging estudyante ito ng kanyang ina dahil pareho sila ng kapangyarihan. At katulad ni Ingga, isa itong magaling sa mga makina at motor. Nakatapos ito ng Mechanical Engineering sa Mapua, kaya maalam paano mag-restore ng mga motor at mga lumang sasakyan.

“Ingga, bukas na ang simbahan. Pwede ka nang dumeretso rito.”

Alas-nuwebe ng gabi. Simbahan ng San Agustin, Intramuros.

Pumasok si Ingga loob ng simbahan at itinuon ang pagtitig sa dambana nito. Habang naglalakad patungo sa dambana, tanaw niya ang isang maitim na portal na tila isang puyo ng anino na humihigop ng anumang liwanag at handang maglabas ng panibagong laksa ng mga kalaban. Sa bawat pag-ugong ng portal, ramdam niya ang bigat ng tungkuling isara ang pintuan ng kadiliman bago pa ito tuluyang lumamon sa mundo ng mga tao. Determinado ang kanyang mga mata—isang pagtatagpo ng banal na tapang at ng misteryo ng supernatural.

“Ate Hikari, handa ka na ba?”

Sa gilid ng dambana, nai-set up na ni Hikari ang kanyang generator at laptop. Nakatulos na rin ang mga lightning rods, isa sa bawat sulok. Nakatali sa bawat rod ang burner phone na may Kalasag configuration: Live, na makakatulong na pigilan ang paglabas ng mga Dagitab sa simbahan.

Tumango ang kanyang kausap, “Server is live.”

Kabado si Ingga. Natatakot, pero mas determinado siyang tapusin ito. Dama niya ang bakas ng kasaysayan at pananampalataya ng kanyang mga magulang patungo sa isang bukas na wala na ang mga Dagitab. At kahit ang mga portal na ito ay mananatiling nakasara, at kahit ang mundo ay patuloy sa pag-ikot, ipinapangako niyang mananatili ang kapayapaan at patuloy nilang itataguyod ang pamumuhay nang marangal at makatarungan.

Tumayo sya sa gitna ng dambana. Bumuntong-hininga. “Ina, Ama, narito na ako.”

Binuksan niya ang kanyang jacket at naroon sa inside pocket ang apat na burner phone. Lahat naka-calibrate sa Alunsina configuration, kapareho ng frequency sa likas na kapangyarihan ng kanyang ina. Sa pamamagitan ng lumang smart watch, pagka-on ng bluetooth, inihagis niya ang at lumitaw sa screen: Alunsina simulation: Gate Open.

Ito ang kanyang huling orasyon.

Figuring Out the Logistics of Loss While Inside the Hospital Wards

At hour 8 of “watcher duties”, the sleepiness and my adrenalin goes into a battle. The need to be alert wins via the blue light of this mobile phone, as I type away that same prompt I had in my head when I wanted to write about the grief of my old luggage, staying in Taichung HSR as I roll the newly-bought one. In the same manner as I watch my father struggling with a deep sleep, I imagined all the beautiful memories of Japan with my American Tourister. Suddenly he sleeptalked, “Kailan ba matatapos ang hinayupak na paghihirap na ito para sa malalim na tulog?”

A friend asked via IG earlier, “Do we look kindly to our family when we see them frail and weak?” All I had was indifference in this very minute, but in hindsight, an anxiety looms about tanking the projected hospital bills (ergo, putting the current travel lifestyle on hold). What about Kiudkad staycation and hike? The SG visit? The Kazakhstan nomad reels? The Taiwan Alpine trail? Should my life be on pause just because the old guy demands it so…?

Corporate Actions

Business need is:
Avoid taxes by splitting the price
or splitting the shares.
It definitely split my time
for focus work, for things
that should only take
15-30 minutes ETA of
“Are we Green?” email.

But these Stock Splits, Reverse Splits,
Mergers and Spinoffs
have robbed me of my sleep,
keeping me out of my hobby.
While these shares—
keeping me count other’s money.

With all of the time and energy
wasted or spent,
Can I even have my taxes saved?

Or was it spent again
By politicos and nepos,
reverse splitting their wares?


Poetics: These ridiculous daily BAU at #TheBank  since the last week ebb away the lutheal phase and left me with positional vertigo and high levels of cortisol.

Zero Visibility

C5 and Ilog Pasig at Rainy Afternoon

Hinihintay humupa ang bulong ng
malakas na ulan nang biglang
umugong ang kulog
sa condo na walang katao-tao.
Lahat sila’y nakalusong,
bumibiyahe kasama ang
ingay ng trapik, mga businang
may badya ng pag-aalala.

Naghihintay ako
hanggang alas-kwatro,
titiyempuhin na tumigil
ang alburoto.

Sana ngayong hapon, makapasok ako.
Kung hindi, wala. Work from Home.


Poetics:

I woke up and I saw the rain. Took a photo and drafted something to get the worry out of my system.

Weekend Doomscroll

Boat of aid to Gaza
“Can Thunberg swim well?”
With Jet2 holidays you can save 50 pounds per person!
I have a partner I wanted to fcuk hard
but so out of reach, so far away.
I see a wrinkle in my eye—
a permanent mark, to where I show my smile.
With the Statue of Liberty in the background,
I realized the ferry was free.
Zohran Mamdani for Mayor in NYC,
Catching up with memes,
at katok sa pinto. Tao sa tao.
Kampanyang ala-Leni Robredo.

Sa kabila ng kawalan ng Pinoy
as IG reels representative ng boycott,
Namumutiktik sila sa Facebook.
Habang pinuputakte ng Zionist
at bashers at troll farmers
ang targeted ads na pusa
at NCAP at mga pagtatakip sa plate ng sasakyan.
May bago na palang taxi mula sa Vietnam.
Kung saan tayo ang dating nagtuturo
ng pagpapalay, at pagbibigas, sila na
ang nag-eexport ng expertise
sa patuloy na lumulubog
na Pilipinas.

Ruby-chan! Hai! Nani ga suki?
Pinatay muna ang social media.
Nagtungo sa messenger,
nakita ang balita.

May isang kaibigang
tumigil ang mundo.
Binisita ko nitong
nakaraang linggo,
at ang nakita ko ay pagkakabuklod,
ng mga kaanak, kaibigan,
at akong random classmate
ng isang yumao.
Hindi ko alam kung ang pagtutula(ng ito)
ay makapagbigay hustisya
sa mga nakaraang araw ng pahinga.

Nagulat ako at nagising:
Tanghali na.
Lunes na (naman!)


Poetics:

This is my tiktok and IG and facebook last weekend, with a touch of me-time cooking left-overs and ganking in ML. I visited a high school classmate and I felt fear and loneliness because I was a very extrovert, but now with a bookish community being broken about the issues with the Philippines as the Guest of Honor in Frankfurt Buchmesse, I don’t even know where to start building a community again. Maybe I was outrageous of it being broken, or I overthink too much. Maybe all I need to do is to reach out to friends who can help me when I get old, and visit them and talk to them heart-to-heart.

That visit of the dead made me think if I invested enough, or should I start caving in again and be ready. Sigh, is this what the midlife crisis is? Or maybe another episode of existential dread…?

Good Friday Frustration

Good Friday, 18 April 2025

Prompt ➡️ Flash / magical realism of Ella hiking the Little Pulag with butterflies and then you see little yous looking at you with worry because you are slowly sinking & not seeing the beauty of the world.

[Pen color change]

Nitong mga nakaraang araw, hirap akong makasulat. Tinitignan ko ang aking journal at simula noong pandemya, nasa kalahati pa lamang ang may laman. Halos lahat ay mga hilaw na materyal, o sadyang naglalabas lamang ng sama ng loob.

Katulad ngayon, kahit may prompt nang nasa isip, naglalabas pa rin ng daing sa kakulangan ng pansariling espasyo para makagawa ng dagli. Nangangalay na ang mga daliri sa pagtiklop at tumulong sa pagkakabit-kabit ng mga titik, ang sulat na tila galit at hindi legible (readable?) ang dikit-dikit.

HANGGANG SA ITO AY MAG-SHIFT FROM CURSIVE TO PRINT. SAKA TITIGIL SAGLIT AT MULING MAG-IISIP, O BUBUKSAN ANG COMPUTER AT KEYBOARD ANG IGIGIIT.

WAO IS THIS BARS? HUHU NAGREKLAMO ME ☹️

my undated planner since 2020

119 Characters Short

Susubukan kong muling sumulat.

Kahit tula, kahit dagli.
Masabi na sa kaunting sandali,
Hindi anxiety ang mananatili.

May mga moments akong gusto
kong itago ang gulo ng mundo at
ilapat sa papel,
Ngunit kahit ang simpleng
paglapat ng bolpen sa notebook
ay mahirap gawin. Kahit kaunting
tipa, hirap din.

Tapos mabibitin ang character
count kasi ang app ay para
lamang sa dagli at hindi para
ayusin ang gulo ng isip.

Happy poetry day. Isang prosaic poem kasi papangit kapag bars attack ang atake. Hirap akong tumula.